Baby wil niet slapen: waarom, en wat je eraan kunt doen

Je baby is overduidelijk moe, je hebt van alles geprobeerd, en toch lukt slapen maar niet. Weinig is zo slopend als een kindje dat maar niet in slaap komt terwijl je zelf ook snakt naar rust. En dan knaagt al snel de vraag: doe ik iets verkeerd?

Laten we die vraag meteen wegnemen: een baby die slecht slaapt, betekent bijna nooit dat je iets fout doet. Slapen is voor een baby iets wat nog moet rijpen, en onderweg horen haperingen er gewoon bij. In deze blog lees je welke situaties er achter ‘wil niet slapen’ kunnen zitten, waarom je baby tegen de slaap vecht, hoe laat naar bed eigenlijk helpt, wat je zelf kunt proberen, en wanneer het slim is om er iemand bij te halen.

Verschillende situaties, verschillende oorzaken

‘Mijn baby wil niet slapen’ kan van alles betekenen, en het helpt om eerst te kijken welke situatie je herkent. Gaat het erom dat je baby moeilijk in slaap valt, dat hij klaarwakker tegen de slaap vecht, dat hij vlak na het naar bed brengen weer wakker is, of dat hij ineens heel anders slaapt dan je gewend was? Dat zijn verschillende dingen, met vaak verschillende oorzaken.

De meest voorkomende oorzaken zijn onschuldig en horen bij de ontwikkeling. Denk aan oververmoeidheid, juist te weinig moe zijn, te veel prikkels op een dag, honger, of een baby die het zelfstandig inslapen nog moet leren. Ook groeisprongen en doorkomende tandjes kunnen het slapen tijdelijk in de war schoppen. In de meeste gevallen is er dus niets ernstigs aan de hand, al is het daarom niet minder vermoeiend.

Waarom je baby tegen de slaap vecht of moeilijk inslaapt

Het lijkt zo tegenstrijdig: je baby wrijft in zijn oogjes en gaapt, maar zodra hij in bed ligt, is het huilen of klaarwakker verzet. Vaak is de verrassende reden dat je baby juist te moe is. Bij oververmoeidheid maakt het lijfje stresshormonen als cortisol en adrenaline aan, en die maken ontspannen en in slaap vallen juist moeilijker. Ook te veel prikkels op een dag kunnen ervoor zorgen dat je baby wel moe is, maar niet meer tot rust komt.

Er is een verschil tussen niet willen slapen en niet kunnen inslapen. Soms is je baby simpelweg nog niet moe genoeg, bijvoorbeeld als hij net een dutje op heeft. En soms weet je baby nog niet hoe hij zelf in slaap moet vallen. Baby’s worden tussen slaapcycli door even wakker, en als jouw kindje gewend is om alleen aan de borst, met de fles of al wiegend in te dommelen, heeft het diezelfde hulp nodig om weer verder te slapen. Dat is geen onwil, maar iets wat nog moet groeien.

Hoe laat moet een baby naar bed?

Een vaste kloktijd die voor elke baby klopt, bestaat niet. Een pasgeboren baby heeft nog helemaal geen dag- en nachtritme en slaapt verspreid over het etmaal, afgewisseld met voedingen. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut slaapt een baby in de eerste maanden gemiddeld 14 tot 18 uur per etmaal, verdeeld over dag en nacht. Pas in de loop van de eerste maanden ontwikkelt de biologische klok zich en gaat je baby steeds meer ’s nachts slapen.

Belangrijker dan de klok zijn daarom de vermoeidheidssignalen en de wakkertijd: de periode die je baby prettig wakker kan zijn voordat de volgende slaap nodig is. Leg je hem te laat neer, dan raakt hij snel oververmoeid en gaat slapen juist moeizamer. Voor veel oudere baby’s blijkt een vroege bedtijd, ergens tussen 18:30 en 20:00 uur, dan ook prettiger dan een late. Een vast, rustig bedritueel (bad, pyjama, boekje, slaapzak, licht dimmen) helpt je baby herkennen dat het slaaptijd is. Kijk vooral naar jouw kind: is het overdag uitgerust en tevreden wakker, dan zit je goed.

Wat is een valse start van de nacht?

Een valse start van de nacht is dat je baby na het naar bed brengen vlot in slaap valt, maar dan na 30 tot 60 minuten alweer klaarwakker en vaak huilend wakker wordt, alsof de nacht nog moet beginnen. Die eerste slaapcyclus is kort, en aan het einde ervan wordt je baby even wakker.

De meest voorkomende oorzaak is opnieuw oververmoeidheid of een te late bedtijd, waardoor je baby niet lekker doorzakt in een diepe slaap. Ook een baby die nog niet zelf een nieuwe slaapcyclus kan starten, of nog wat honger heeft, kan zo’n valse start laten zien. Vaak helpt het om de bedtijd iets te vervroegen en goed op de wakkertijd te letten.

Kan het een slaapregressie zijn?

Slaapt je baby ineens veel slechter terwijl het net lekker liep, dan hoor je al snel de term slaapregressie. Daarmee bedoelen ouders een periode waarin het slaappatroon tijdelijk verslechtert, meestal rond een grote ontwikkeling of groeisprong. De bekendste is de zogenoemde 4-maanden slaapregressie, en die wordt vaak als de heftigste ervaren. Dat komt doordat het eigenlijk geen achteruitgang is, maar een blijvende verandering: rond deze leeftijd rijpt de slaap van je baby en gaat hij, net als volwassenen, in kortere slaapcycli slapen. Aan het einde van elke cyclus wordt hij even wakker, en kan hij nog niet altijd zelf weer verder slapen.

Andere periodes van slechter slapen vallen vaak samen met mijlpalen als omrollen, kruipen of doorkomende tandjes. Het geruststellende is dat een slaapregressie tijdelijk is en meestal vanzelf weer overgaat. Vasthouden aan een voorspelbaar ritme en een vast bedritueel helpt je er samen doorheen.

Wat je kunt proberen als je baby niet wil slapen

Gelukkig kun je zelf een hoop doen om je baby makkelijker in slaap te helpen. Wat veel ouders helpt:

• Let op de vermoeidheidssignalen (gapen, in de oogjes wrijven, wegkijken, jengelen) en leg je baby neer zodra je die ziet, voordat hij oververmoeid raakt.
• Houd de wakkertijd in de gaten en stem die af op de leeftijd van je baby, zodat hij niet te lang achter elkaar wakker is.
• Zorg voor een vast, voorspelbaar bedritueel, zodat je baby weet dat slapen eraan komt.
• Geef overdag voldoende daglicht en frisse lucht, en maak het ’s avonds juist rustig en donker. Dat helpt de biologische klok op gang.
• Bouw de dag rustig af en voorkom te veel prikkels vlak voor bedtijd.
• Oefen met zelfstandig inslapen door je baby slaperig maar nog wakker neer te leggen, zodat hij went aan zelf indommelen.
• Een fopspeen kan troosten en het inslapen makkelijker maken.

Lukt het overdag echt niet en raakt je baby oververmoeid, kies dan gerust even voor een noodgreep zoals de draagdoek, de kinderwagen of een ritje in de auto. Het belangrijkste is dat je baby slaap krijgt en de vicieuze cirkel van oververmoeidheid doorbreekt.

Zorg voor een veilige, rustige slaapomgeving

Een fijne, veilige slaapomgeving maakt inslapen makkelijker en houdt je baby bovendien veilig. Leg je baby op zijn rug te slapen, in een eigen bedje met een stevig matras en zonder losse dekens, kussens of knuffels. Een slaapkamer die niet te warm is (rond de 16 tot 18 graden) en lekker donker, helpt je baby dieper te slapen. In plaats van losse dekens gebruik je het beste een slaapzak; de juiste warmte kies je aan de hand van de TOG-waarde van slaapzakken. Meer over hoe je je baby veilig te slapen legt, lees je in ons artikel over veilig slapen.

Wat is de cry-it-outmethode?

Op zoek naar oplossingen kom je misschien de cry-it-outmethode tegen, ook wel uithuilen of extinctie genoemd. Kort gezegd leg je je baby wakker in bed en grijp je bij het huilen niet in, of pas na steeds langere tussenpozen, zodat je baby leert zelf in slaap te vallen. Over deze methode lopen de meningen sterk uiteen. Een deel van de ouders en deskundigen vindt hem te belastend en kiest liever voor mildere aanpakken, terwijl recent onderzoek geen aanwijzingen vindt dat de methode, mits goed toegepast, schadelijk is voor de hechting.

In Nederland wordt geadviseerd om met dit soort slaaptraining niet eerder dan rond 4 tot 6 maanden te beginnen, omdat de biologische klok van jongere baby’s daar nog niet aan toe is. Of het bij jullie past, is een persoonlijke afweging. Overleg gerust met je consultatiebureau, en weet dat er ook geleidelijkere alternatieven bestaan, zoals de stoelmethode, waarbij je steeds een stukje verder van het bedje weg gaat zitten.

Wanneer schakel je hulp in?

Veel slaapproblemen los je met tijd, ritme en geduld op, maar soms is het goed om er iemand bij te halen. Blijf je ondanks alles vastlopen, ben je uitgeput, of maak je je zorgen? Klop dan aan bij je consultatiebureau of huisarts. Zij denken met je mee en kunnen andere oorzaken uitsluiten, zoals ziekte, reflux of pijn.

Let daarnaast op de ademhaling van je baby tijdens het slapen. Korte, onregelmatige adempauzes zijn bij baby’s heel normaal, zeker in de lichte slaap, en meestal geen reden tot zorg. Maar zie je de combinatie van regelmatig snurken, hoorbaar moeite doen om te ademen of adempauzes waarbij je baby even stopt met ademhalen? Neem dan contact op met je huisarts. Dat kunnen tekenen zijn van obstructieve slaapapneu, die een arts verder kan beoordelen. Twijfel je op enig moment over de gezondheid van je baby, dan is contact opnemen altijd goed. En stopt je baby met ademen, wordt hij blauw of slap? Bel dan direct 112.

Stap voor stap weer wat meer grip

Een baby die niet wil slapen, kan je flink uitputten, maar bijna altijd zit er een verklaring achter die bij de ontwikkeling hoort, en gaat het vanzelf weer beter. Als je begrijpt wat er speelt, weet welke situatie je herkent en wat je kunt proberen, krijg je stap voor stap weer wat meer grip. Wees mild voor jezelf, want je doet het beter dan je in die vermoeide nachten denkt. Dit artikel geeft algemene informatie; voor jouw specifieke situatie is je consultatiebureau of huisarts de beste vraagbaak.

Meer lezen over de slaap en verzorging van je baby? Dat vind je in onze blogs. En zit je met een praktische vraag, bijvoorbeeld over een fijne slaapzak of de inrichting van het bedje? Bij Natalis kijken we sinds 1992 graag met je mee, met persoonlijk advies van echte mensen.